Lubism - لوبیسم

نزدیک به چند ماه است که در گروه وردپرس فارسی کارهایی انجام داده‌ام:
اما از مهمترین آن‌ها همین بومی کردن یا فارسی کردن رابط کاربر و پیام‌های وردپرس بود. پیش از این دوستانی بودند که کار ترجمه را تاجاهایی پیش برده بودند. که تاریخ‌چه‌ی کوتاهی از آن را می‌توانید در این‌جا بخوانید

من بنابر باورهایی که داشته‌ام و دارم می‌خواستم ترجمه‌ای یکدست و تا حد امکان نزدیک به فارسی و دور از وازه‌های بیگانه (عربی و انگلیسی و فرانسوی) داشته باشیم.

این کار چند پیش‌نیاز داشت:

نخست به دلیل کم کاری و ناشایستگی فرهنگستان زبان و ادب فارسی در گزینش راهبردهای کارا برای واژه‌گزینی٬ عملا فرهنگستان در این ۳۰ سال تبدیل به جایی شده است که هر از چندگاهیی واژه‌ای عجیب را بدون در نظر گرفتن شمول آن تصویب می‌کند و به چند دلیل کاملا آشکار (که آن‌ها را مفصل خواهم نوشت و همچنین در نشستی با مسوولین فرهنگستان مطرح خواهم کرد) خود را مضحکه‌ی خاص و عام کرده است.

از سوی دیگر فن کامپیوتر (رایانه) بسیار تازه و بسیار پویا استه روزی نیست که واژه‌ای تازه و اصطلاحی نو برای کاری تازه در فرهنگ این فن نیاید در این میان سرعت رشد اصطلاحات بخش اینترنتی به مراتب بالاتر از دیگر بخش‌هاست.

کم‌کاری که گفته شد از یک‌سو و سرعت بالای واژه‌های نو از سوی دیگر وهمچنین باورهای من مبنی بر این‌که ما باید واژگان فارسی خود را به کارگیریم و زبان فارسی توانایی این را دارد٬ باعث شد تا تصمیم به این بگیرم که علاوه بر ترجمه‌ی کل وردپرس فارسی که تا کنون نا تمام مانده بود٬ اقدام به واژه‌سازی و واژه‌گزینی هم بکنم

در این میان مانند هرکار تازه‌ای و با توجه به ویژگی‌های فرهنگی کنونی ایرانیان که با در برابر هرگونه چیز تازه‌ای لختی (اینرسی) از خود نشان می‌دهند و با ان برخورد می‌کنند٬ مخالفت‌های شدیدی شد اما من دوستان را دعوت به همکاری کردم و از مخالفان خواستم تا مشارکت کنند.

روشی که برگزیدم همان پیشنهادی بود که به ۴-۵ سال پیش به فرهنگستان دادم و اعتنایی نکردند و آن‌چیزی نبود جز فراهم سازی بستری مناسب برای گفت‌وگو و نقد واژه‌ّای پیشنهادی در میان اهل همان فن به صورت گسترده و به کار گرفتن نیرو و انرژی و فکر علاقه‌مندان به واژه‌گزینی

دلایل این کار هم بسیار مشخص بود:

اگر واژه‌ای با همفکری دیگران و به خصوص اهل همان فن و در کنار استادان ادب و فرهنگ برگزیده می‌شد بسیار بسیار ساده در میان اهل همان فن راه میافت و خود آنان به جای مقابله و تمسخر با به کار بردنش کمک به گسترش آن واژه می‌کردند.

از طرفی واژه‌ی گزینش شده از بار علمی مناسب‌تری برخوردا می‌بود

و همچنین به محضی که واژه‌ی تازه‌ای در همان فن مطرح می‌شد مشارکت کنندگان خود نخستین کسانی بودند که آن‌را در فرهنگستان مطرح می‌کردند و پیش از آن‌که به حوزه‌ی همگانی راه بیابد معادلی خوب برایش پیدا می‌شد

حال آن‌که فرهنگستان مانند دیگر نهادهای پوشالی این مملکت به خواب زمستانی ر فته است و من کوچک‌ترین دغدغه‌ای و نگرانی‌ای از سوی ایشان تا کنون ندیده‌ام بنابراین آستین‌های خویش را بالا زده و در حوزه‌ی کاری و مورد علاقه‌ی کنونی‌ام تلاش کردم که بر اساس باوری که دارم کار واژه‌گزینی را با همان راهبردی که گفتم انجام دهم گرچه می‌دانم بردی که فرهنگستان می‌ةوانست داشته باشد هزاران برابر کار من بود اما افسوس و صد افسوس!

برای اجرایی شدن این کار در گام نخست فرهنگستان زبان وردپرس را برپاساختم و همزمان نخستین واژه‌نامه‌ی تخصصی اصطلاحات اینتنرتی را در بخش مستندات وردپرس درست کردم و از همگی دعوت کردم تا بر روی تک تک واژه‌های پیشنهادی گفت‌وگو کنند.

نتایج این بحث‌ها را هم عمومی گذاشتم تا هرکسی خواست در هر زمانی بتواند چیزی بیفزاید آن‌چه که انجام شده است از چند جهت بسیار مهم و بی‌سابقه است:

یک این که نخستین بار است در طول تاریخ ۷ ساله‌ای که از عمر ترجمه‌ی پورتال‌ها و انواع موتورهای بازمتن می‌گذرد واژه‌نامه‌ای به همراه تاریخ‌چه‌ی برگزیند وازه‌های نو ساخته می‌شود و در اختیار همگان قرار می‌گیرد (حتی خود من که پیشتر نوک٬ دروپال و مامبو و جوملا و چندیدن سیستم دیگر را برای کارهای خود ترجمه می‌کردم چنین کاری نکردم و دوستان دیگر هم نکردند)

دومین ویژگی مهم و بارز آن است که این نخستین واژه‌نامه‌ی تخصصی حاضر به زبان فارسی در وب است

و سومین و مهمترین ویژگی این کار برقراری پیوندی مناسب با مخالفان ولی اثرگذاران در فضای مجازی و اینترنت فارسی و به مشارکت گرفتن همگی آن‌ها برای یافتن مناسب‌ترین واژه بود که خود باعث شد با به چالش کشیده شدن واژها چیزهای بهتری پیشنهاد شود من از آن‌ها می‌خواستم که دلایلی منطقی برای رد کردن واژه‌ی پیشنهادی بدهند و عادت کنند که به چیزی عادت نکنند :)

من از نتیجه‌ی کار بسیار خشنودم و آینده‌ی این کار و این روش را خوب ارزیابی می‌کنم همگی واژه‌ها به صورت دموکراتیک (بدون در نظر گرفتن شرایط سنی و جنسی و همچنین میزان تحصیلات و پالایشی خاص) و پس از گفت‌وگوهای فراوان به تصویب رسید٬ می‌رسد و خواهد رسید.

در این‌جا چند خواهش دارم:

۱) اگر چه این واژه‌نامه برای وردپرس فارسی نوشته شده است اما دامنه‌ی کاربرد برخی از واژگان بسیار گسترده‌تر از وردپرس است و می‌توان در بسیاری جاها از آن‌ها بهره برد من باور دارم که طراحان وب و کسانی که دست‌اندر کار ساخت نرم‌افزارهای مبتنی بر وب و یا رومیزی هستند با به کارگیری این واژگان در جا افتادن آن‌ها و همکانی کردنش بسیار موثرند و کمک خواهند کرد پی دریغ نکنید

۲) از همه‌ی کسانی که با وردپرس کار می‌کنند و افزونه‌ها و پوسته‌هایی را می‌سازند یا ترجمه می‌کنند می‌‌خواهم که با به کار بردن اصطلاحات و واژه‌های این واژه‌نامه در فراگیر شدن آن‌ها به ما کمک کنند

۳) از همه‌ی علاقه‌مندان به واژه‌گزینی و یا ترجمه دعوت می‌شود که به فرهنگستان زبان وردپرس بیایند در گفت‌وگوها شرکت کنند و ما را در یافتن واژه‌هایی بهتر و ترجمه‌ای گویاتر یاری کنند

هم‌سو با:
در ترجمه وردپرس فارسی سهیم باشیم
فارسی سازان پوسته های وردپرس دقت کنند!
وردپرس دات کام و فارسی سازی
خوراک
جنبش استاندارد سازی در وردپرس فارسی

همونطور که امیدوارم دیده بشود، نما و رنگ آمیزی این‌جا تغییر کرده است. هدر رو بابک زحمتش رو کشیده و رنگ‌آیمزی را نامیه، همچنان عکس میثم از من هم در سمت راست، به کارگرفته شده که دوباره بدینوسیله از مجریان برنامه و دست‌اندرکاران کمال سپاسگزاری را دارم. من که خیلی خوشم اومده و دیگه کاملا راضی هستم با اینکه مشکل پسند هستم!

برای گزینش رنگ از Color Schemer online استفاده کردیم، چیزی که من همیشه به اون دقت می‌کنم، رنگ پیوندهاست در کل تا اون‌جا که من می‌دونم ۴ حالت مختلف برای یک پیوند وجود داره

1. خود پیوند
2. وقتی موس رویش می‌رود
3. وقتی رویش کلیک می‌شود
4. پیوندی که قبلا دیده شده

خیلی مهمه که پیوندی که دیده شده با پیوندی که هنوز دیده نشده رنگش فرق کنه همچنین به نظر من بهتره که وقتی موس روی پیوندی که هنوز دیده نشده می‌رود، رنگش تغییر کند جوری که انگار اون پیوند روشن شده و قبلا خاموش بوده و همچنین در استانداردها هست که پیوند باید زیرخط‌دار باشد و یک پیوند با خط زیرش از یک متن معمولی تشخیص داده می‌شود، با توجه به اینکه خط‌دار شدن پیوند توی حروف فارسی را روی وب خیلی ناخوانا می‌کد بنابراین باید آن را شبیه‌سازی کرد. این کار را با استایل انجام می‌دهیم. برای پیوند استایل تعریف می‌کنیم و Border آن‌را با مقدار دهی به padding ۲ پیکسل پایین‌تر می‌آوریم که خط روی حرف نیفتد و خوانایی از بین نرود

حتما توی بعضی از فرم‌های نظردهی (Comment) در وب‌نامه‌ها (وب‌لاگ‌ها) یا بعضی از سایت‌ها متوجه شدید که بدون داشتن تخته کلید (کیبورد) فارسی هم می‌تونید فارسی بنویسید. و احتمالا آیکونی وجود دارد مثل که با کلیک کردن دکمه زبان نوشتن عوض می‌شه از فارسی به انگلیسی و از انگلیسی به فارسی این خیلی امکان خوبیه برای فارسی زبان‌ها و کمابیش همه‌ی سیستم‌های خدمات وب‌نامه (وبلاگ) فارسی این قابلیت رو دارند.

به تازگی من دیدم که با زدن دکمه‌ی عوض کردن زبان جهت نوشتن رو هم عوض می‌کنند، یعنی مثلا اگر فارسی دارید می‌نویسید، تراز از راست هستش و اگر زبان رو انگلیسی کنید تراز از چپ! این خیلی کار خوبی نیست!

• ما برای تراز از راست و چپ دکمه‌های جا افتاده‌ای داریم توی ویرایشگرهای معروفی مثل مایکروسافت ورد که این دکمه‌ها هستند:
• ممکنه که ما در حال نوشتن متنی به زبان فارسی باشیم و تنها بخواهیم چند کلمه انگلیسی به اون اضافه کنیم، با عوض شدن تراز هنگام نوشتن حروف انگلیسی، نمایش لحظه‌ای متن ممکنه بهم بریزه و کاربر رو اذیت کنه مثلا فکر کنه که اشتباهی کرده
• این روش اصلا کاربرپسند نیست
• این روش استاندارد هم نیست و تنها زبان نوشته باید با دکمه تغییر زبان عوض بشه و نه تراز و جهت نوشته

یک کار دیگه‌ای هم تو بعضی کدها دیدم که انجام می‌دهند اینه که اگر سیستم شما خودش کیبورد فارسی داشته باشه وقتی دارید فارسی می‌نویسید یک پیام هشدار (alert message) جاوااسکریپتی ظاهر می‌شود که: «لطفا زبان سیستم خود را بر روی انگلیسی بگذارید» این کار هم خوب نیست؛

• بهتره که اصلا پیام هشداری داده نشود؛ خیلی‌ها مثل خود من به محض این‌که بخواهن فارسی بنویسند، سریع alt+shift می‌گیرند و بعد توی فرم تایپ می‌کنند و خوب اگر اولین حرف رو تایپ کنند، پیام هشدار رو می‌بینند، که کاربرپسند نیست
• اگر هم به دلایلی اصرار هست که پیام هشدار داده بشه، باید به کاربر امکان گزینش داد نه اینکه چیزی رو بهش زور کرد (Force)، شاید یکی خواست با کیبورد خودش، که باهاش راحت‌تره بنویسه مثلا یک چک مارکی گذاشت کنار فرم، که کیبورد فارسی رو فعال یا نافعال کنه

من این مطلب رو توی گروه فارسی‌سازی وردپرس و بخش پیشنهادهای سایت بالاترین نوشتم چون جفتشون این کارهایی رو که نوشتم خوب نیست انجام دادند

پ.ن.

ببینید من اون کارایی که گفتم و تغییرات رو انجام دادم برای خودم در مورد فارسی تایپ، فقط آیکون RTL و LTR نداره این نسخه هم برای ارایه پیشنهاد هستش یک نگاهی بندازین بد نیست. تغییراتی که انجام شده ایناست:
۱) افزودن چک مارک
۲) تیک داشتن چک مارک به صورت پیش‌فرض به معنی فعال بودن (نه نا فعال بودن) فارسی تایپ
۳) تغییر استایل آیکون Fa/EN موقعی که نا فعاله
۴) برداشتن عمل rtl و ltr با عوض شدن زبان

دریافت فارسی تایپ

سلام با شبکه‌های اجتماعی در وب اگر آشنا باشید، بالاترین همونطور که گفتم نوع فارسیش هست که انصافا خیلی تمیز کار شده روش. من برای وب‌نامه‌ی خودم از افزونه‌ی Sociable استفاده کردم که کاربران برای افزودن پیوند نوشته‌‌ی من کارشون راحت‌تر باشه، من یکمی این افزونه رو دست‌کاری کردم و این امکان رو توش گذاشتم که سایت بالاترین هم توش باشه. شما با نصب کردن این افزونه بدون این‌که تو کد وب‌نامه (وب‌لاگتون) دست ببرید می‌تونید این امکان رو برای کاربرانتون ایجاد کنید. توجه کنید این افزونه ویژه‌ی وب‌نامه‌هایی که از وردپرس استفاده می‌کنند هستش. من یک نسخه از این رو هم برای تویسنده‌ی اصلی فرستادم، که بذزاره تو نسخه‌ی بعدی تا اون نسخه در میاد شما از این استفاده کنید.

در ضمن اگر می‌خواهید کار خیر مشابهی انجام بدهید این افزونه‌ی Share This هم خیلی خوبه یکی هم رو این کار کنه که بالاترین هم توش باشه

دریافت افزونه‌ی +Sociable

من به دلایلی که فردا شاید کامل بنویسم از بالاترین خیلی خوشم اومده و بر عکس صبحانه و بلاگ‌نیوز و هفتان و وب‌نا و دودردو با این‌که تو همشون جساب دارم و جز نفرهای اول هم بودم،  تصمیم گرفتم که به طرز خوبی تو بهتر شدن بالترین کمک کنم.

برای شروع چند تا پیشنهاد نوشتم توی بخش پیشنهادها که به شما هم که این نوشته رو می‌خونید شدیدا پیشنهاد می‌کنم که برای بهتر شدن این سایت مشارکت کنید و اما پیشنهادها:

۱)‌ نخستین پیشنهادم اینه که برای همین صفحه یه کاری بکنید که بشه برگه‌ةا رو سریع مرور کردش که کاربرپسندتر بشه مثلا من برای اینکه اولین پیشنهادها رو ببینم ۲۰ - ۳۰ تا کلیک اضافه کردم در صورتیکه می‌شد شماره‌ی صفحات رو زیر این صفحه گذاشت که بشه پرید مثلا از صفحه‌ی ۴ به ۱۸
۲) در ضمن با زیاد شدن پیشنهادها و انتقادها فکر کنم یه دسته بندی موضوعی هم بخواهد این‌جا و گر نه شیر تو شیر می‌شه
۳) اگر هم بشه چیزهایی که دوستان می‌نویسند به عنوان پیشنهاد یا انتقاد بهش رای داد یا امتیاز داد خیلی خوبتر خواهد بود به نظرم
۴) در کنار این صفحه‌ی پیشنهاد یک road map مانندی درست بشه از طرف تیم اجرایی بالاترین و هر پیشنهادی که خواست اجرایی بشه و تو دستور کار قرار گرفت بقیه هم بفهمند که دیگه تکرار نکنند درخواست رو و از طرفی یا یه آیکونی یا یه چیزی اون پیشنهاد مشخص بشه که داره روش کار می‌شه این بخشش یه حور bug tracker فکر کنم بخواهد البته یکمی ساده‌تر از اون

۵) ارسال پیشنهاد آژاکس بشه فرمش بهتره :)
۶) یکمی هم به فارسی‌سازی نگاه کنیم: «ارسال پیشنهاد» بشود —> «فرستان پیشنهاد»
۷) درباره‌ی معادل Tag cloud من یک‌بار چند وقت پیش یک پیشنهادی کردم که واژه‌ی «اُبرچسب» به کار بره به جای ابر برچسب چون تو دهن نمی‌چرخه و جا نمی‌افته
برای این‌که تکراری نشه اگه اجازه بدید لینکش رو این‌جا بگذارم چون پیشنهاده

http://www.mazdakam.com/weblog/archives/۱۷

۸) من از این قانون که مطالب وب‌نامه (وب‌لاگی) که بازنشر می‌کنه بسته بشه انتقاد دارم خیلی از وب‌لاگ‌ها هستند که گلچین می‌کنند مطالب رو و منبعش هم می‌نویسند زیرش یکی دو خط هم ممکنه درباره‌اش بنویسند یا نه اگه اجازه بدید می‌خواهم بگم که حذف به هر دلیلی کار خطرناکیه و حذف به دنبال میاره، تو این قضیه هم بگذارید کاربرها با رای‌هایی که می‌دهند انتخاب کنند و ارزش یک لینک رو بالا و پایین ببرند. ایجاد محدودیت‌های غیر ضروری در جامعه‌ی دموکراتیک موجب دلسردی و پایین اودن احساس تعلق بقیه می‌شه-توجه این چون انتقاد بود نوشتم قصد بحث نیستش-

۹) فرم این‌جا بعضی از تگ‌های html رو مثل a href و b که خطرناک نیستند، پشتیبانی کنه که مثلا بشه پیوندها (لینک‌ها) رو با یک کلیک دید الان کاربرپسند نیستش یه جور rich text کوچیک بد نیستش

۱۰) توی بخش زنده کاربر بتونه نمایش تعداد پیوندها (لینک‌ها) رو به صورت پویا (داینامیک) خودش تعیین کنه

اگر بلاگرولینگ وردپرس می‌تونست از به روز شدن وب‌نامه‌ها خبردار کنه ادم رو خیلی خوب بود که نمی‌کنه ظاهرا این کار رو

یقین دارم که اولین مقاله‌ام رو درباره‌ی وب‌لاگ خواهم نوشت و تلاشم رو می‌کنم که بهترین باشه من خودم رو مدیون این پدیده می‌دونم و اون رو رنسانس وب می‌دونم، یک انقلاب کم‌نظیر که کاربران وب رو زیرمجموعه‌ی خودش کرده و یک جریان برنده - برنده (به قول مدیرتی‌ها) راه‌انداخته، من هنوز محیط وب‌لاگ رو بکر می‌دونم و اون رو یک پاسخ در برابر غول‌های رسانه‌ای که مونوپولی رسانه‌ای راه‌اندخته بودند حتی توی دموکرات‌ترین کشورها می‌بینم، من باور دارم که در کم‌تر از ۵۰ سال وقتی موتورهایی بوجود آمدن که بتونن داده‌ها رو Mining‌ کنند. درصد تحرف تاریخ بسیار کم‌تر خواهد بود، و اون تعادل لازم برای ‌یک‌سویه نبودن حرکت جهانی خیلی خوب نهادینه می‌شه، من از عمق فلسفه‌ای که این ابراز وجود داره خوشم می‌آید، از این تعامل و از این قدرت که اون‌قدر پخشه که به راحتی تحریف نمی‌شه من امروز می‌دونم و می‌بینم که این مونوپولی رسانه‌ای در هیچ کشوری نمی‌تونه وجود داشته باشه چرا که من هستم تو هستی و حرف داری برای گفتن تو هم دیدی و می‌دونی و خط و راه و روش خودت رو داریع تو دیگه پیرو نیستی می‌تونی مستقل فکر کنی و بگی، پس هستی و مجبورند که حقیقت وجودت رو باور کنند. به هر حال خواستم بگم که من دراین‌باره خواهم نوشت اولین مقاله‌ام رو به محض این‌‌که ویکی‌مز رو راه‌انداختم

این که چرا توی ویکی‌پدیا نمی‌نویسم دلیلش خیلی شخصیه اگه بخواهم دقیق بگم من یک‌جور سانسور رو توش می‌بینم یا یک‌جور قوانین سخت و دست و پاگیر و از همه مهم‌تر این‌که بخش فارسیش رو ایرانی‌ها می‌گردونن زیاد دلخوشی برای کار مشترک با ایرانی‌ها ندارم. بیشتر از این‌که مقاله‌ایتولید کنند کار ویرایش رو انجام می‌دهند کلا حس خوبی پیدا نکردم از کار تو ویکی‌پدیا با این‌که جز اولین کاربرهای نام‌نویسی کرده توش بودم

راستی ۲ تا مقاله‌ی خوب هست برای وب‌‌نامه که بد نیست بخونیدش: وبلاگ چيست ؟ (بخش اول) و (بخش دوم)

من هر روز که از خواب بلند می‌شم. از خودم می‌پرسم که چه کاری هستش که الان انجامش بدی، احساس بهتری داری؟
و امروز جوابم این بود که دوست دارم یک‌سری مقاله بنویسم توی اینترنت که البته سردبیرش خودم باشم می‌خواهم یه جور فرهنگ‌نامه درست کنم. دقیقا یک چیزی مثل ویک‌پدیا به فارسی و شاید به انگلیسی. برام روشن شد که نه جوملا و نه وردپرس نمی‌تونن این نیاز من رو جواب بدهند. واقعا نوشتن یک متن بیش از ۱۰ - ۱۵ خط توی یک موتوری که برای وب‌نامه نویسی درست شده متناسب برای نوشتن مقاله‌ای که باید فهرست داشته باشه نیستش، ساختار نمایش و ارایه مطلب هم برای یک مقاله متفاوته، من قبلا یک وسواس عجیبی داشتم برای این‌که هر کاری که می‌خواهم انجام بدم با یک موتور انجام بدهم؛ مثلا اگه می‌خواهم گالری عکس داشته باشم و وب‌نامه و رادیو و مقاله و فرهنگ‌نامه همه رو با یک موتور انجام بدهم. دلیل پافشاری من این بود که فرض می‌کردم کاربران برای وارد شدن به سایت از یک شناسه و رمز استفاده کنند، در صورتیکه اصلا فرضم اشتباه بود امروز اط خودم پرسیدم چه دلیل داره که اصلا کاربرها وارد چیزی بشوند من که خیلی وقته تصمیم گرفتم بیزنس نکنم و کسب و کاری فعلا راه نندازم پس بگذار که معنی رهایی و آزادی رو به همه کامل بدهیم، بگذار که همه قدرت و توانایی متن‌باز (OpenSource) رو در برابر متن‌بسته‌های تجاری ببینن، بگذار که همه بدونن فرهنگ به اشتراک گذاشتن دانش قدرت میاره و در برابر وجدانت متعهد می‌شه که تو هم اگه کاری می‌تونی انجام بدی برای این جامعه‌ی OpenSource و اون بایوس ذهنیة اون پیش‌نویش، اون پیش‌فرض و اون Bios رو اون MindSet رو امروز انداختم دور من امروز رسما راهی رو انتخاب و گزینش کردم که به گشترش پایدار مبتنی به شایسته‌سالاری با نیم نگاهی بر سوسیالیسم پیش خواهد رفت، در این‌باره و این تغییر ذهنی بیشتر شاید بنویسم ولی اون‌چیزی که الام من رو به هیجان آورده قدرت و توانایی به اشتراک گذاری همه‌ی آن‌چیزی است که می‌دونی و می‌تونیدر این صورت هست که برای اولین بار قدرته که به دنبال تو می‌اید و بنده‌ی تو می‌شی در این حالته که قدرت، قدرت فاسد کردن تو رو نداره -بزرگ‌ترین ناتوانی که من داشتم- من به چشم خودم می‌بینم که ویکی‌پدیا محبوبه و دوست داشتنی و از این‌که این ایده رو من یک‌سال پیش از بوجود آمدن ویکی‌پدیا داشتم و رفتم مرکز محاسبات دانشگاه شریف و به دکتر تابش پیشنهادش رو دادم ولی با تمسخر مواجه شدمع خوش‌حالم. می‌فهمم که یه چیزایی حالیم بوده. توی اون ایده‌ای که من داده بودم ترکیبی از ویکی‌پدیای امروز و ۳۶۰ یاهو و اورکات بود که در عین نابوری می‌دیدم که رویاهای من داره به حقیقت می‌پیونده، من افسوس می‌خوردم که نتونسته بودم خودم اون‌ها رو بسازم، افسوس می‌خوردم که همه‌ی تلاش‌های من و صدای من شنیده نشد توی این خانه‌ی خرا = ایران اما الان از ۲ تا چیز خوشحالم یکی این‌که بالاخره اون‌چیزهایی که به نظرم هیجان انگیز بود داره بوجود میاد و دومی این‌که تصورات من شدنی بوده تنها از این ناراحتم که خوب خودم نساختمشون. بگذریم شاید روزی هم وقتی بستر مناسبی بود من بتونم سنگ دیگه‌ای بگذارم روی سنگ‌های دیگه‌ای که بقیه ساختند و این احساس خوش‌آیند آفرینش رو با خودم به گور نبرم.

توی جوملا هم این امکان وجود داره که شبیه ویکی‌پدیا این کار رو انجام بدی ولی به خوبی ویکی پدیا نمی‌شه به هر حال الان به این نتیجه رسیدم که تخصصی کنم کارها رو و برای هر کار نرم‌افزار تخصصی‌اش رو به کار ببرم:

انجمن، مقاله، وب‌نامه، عکس‌نما، گالری عکس، رادیو، وب‌عکس‌نامه (Photoblog) و مدیریت پروژه و… و وسواسی برای پذیرفتن عضو نداشته باشم

من زمانی‌که توی فرا مدیر پروژه‌ی bekhan.com و fara.ir شدم و وقتی persianwizard رو درست کردم و بعدش که توی بانک مدیر R& D شدم، همیشه اولین چیزی که بهش فکر می‌کردم چاره‌اندیشی به روش‌ها مختلفی برای حل مساله‌ی ی و ک بود. یه کدهایی هم درست کردم و دارمشون یک‌سری‌هاش هم ندارم و از دست دادمشون ولی توی ذهنم همشون هست من یقین می‌دونم که اگه روش‌هایی رو که آخر این نوشته آمده به کار ببریم تاثیر بسیار زیادی روی حل این مشکل خواهیم داشت. مانی منجمی هم که توی فارسی‌سازی رودپرس بسیار کوشا و فعال هست یک نظرخواهی مطرح کرده که بهانه‌ی این نوشته شد
برای شروع مجبور هستم که یک پیش‌گفتاری رو برای آشنایی بگم – اگر داستان ی و ک عربی و فارسی رو می‌دونید و راه حل‌ها رو می‌خواهید ببینید این بخش رو نخونید و برید به پایین صفحه-؛

به ستون الف و ۱۲ واژه‌ی زیرش نگاه کنید؛

باور می‌کنید که این ۱۲ واژه برای یک جست‌جوگر، ۱۲ عبارت کاملا متفاوت باشد؟ دقیق‌تر بگویم یعنی این‌که اگر شما یا دیگری نوشته‌ای نوشته باشید که در آن برای نمونه واژه‌ی « كارآفريني» به کار رفته باشد و بخواهید با موتور جست‌وجویی آن را با جست‌وجوی واژه‌ی « کارآفرینی» بیابید. هرگز موفق نمی‌شوید و موتور جست‌وجوگر چیزی به عنوان نتیجه به شما نشان نمی‌دهد. همچنین اگر نوشته باشید « كمك» و « کمک» را جست‌وجو کنید

شاید اگر کمی دقت کنید بتوانید تفاوت ظاهری بین شماره‌های ۱، ۳، ۵ (گروه یک) و ۲، ۴، ۶، ۷، ۸ (گروه دو) بشوید. بله شکل حرف «ی» آخرِ تنها در گروه یک و گروه دو فرق دارد، در گروه یک «ی» و در گروه دو «ي» است. اما نمی‌توانید با چشم تفاوت دیگری در این ۸ واژه ببینید در صورتیکه هیچکدامشان شبیه به هم نیستند تا زمانی‌که به «ستون ب» نگاه کنید؛ می‌بینید شکل «ک» و «ی» هم در اول و وسط واژه‌ها با یکدیگر فرق دارد و این تفاوت تا زمانی‌که «ی» و «ک» به صورت تنها در آخر واژه‌ها نباشند دیده نمی‌شود‌

اگر به شماره‌های ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲ هم نگاهی بیندازید، در نگاه اول تنها تفاوت ۹، ۱۱ (گروه سه) را با ۱۰، ۱۲ (گروه چهار) می‌توانید تشخیص دهید و تنها زمانی‌که به «ستون ب» نگاه کنید می‌فهمید که دو جور «ک» و «ك» در اول واژه‌ی کمک به کار رفته است.

موضوع چیست؟

موضوع این است ما از ترکیب ۴ نوع حرف متفاوت «ی»، «ي»، «ک» و «ك» برای نوشتن واژه‌های «کارآفرینی» و «کمک» استفاده کرده‌ایم.

اجازه بدهید تا آخر این نوشته، واژه‌ی «نویسه» که برگردان واژه‌ی انگلیسی « character » است را به جای واژه‌ی «حرف» به کار ببرم.

خوب اگر کمی هم ریاضی بدانیم؛ می‌توانیم محاسبه کنیم که به چند حالت می‌توان واژه‌ی «کمک» را با نویسه‌های ک، ك، م بدون تکرارنوشت؟

پاسخ: خوب جای نویسه‌ی اول می‌شود ۲ تا نویسه‌ی ک و ك را به کار برد و در جای نویسه‌ی آخر هم ۲ تا

بنابراین ۲×۲=۴ پس به ۴ گونه می‌توان واژه‌ی کمک را نوشت که در جدول بالا هم آمده است.

با همین روش می‌توان حساب کرد که به ۸ گونه می‌توان واژه‌ی کارآفرینی را نوشت؛

کمی وحشتناک است! اما چرا این دو نویسه دو به دو با هم شبیهند؟ و کدام را باید به کار برد؟ چه شده است که ما برای یک حرف دو نویسه‌ی متفاوت داریم؟ چرا «ي» دو نقطه زیرش دارد و «ك» همزه دارد و سرکش هم ندارد؟

چون نویسه‌های ي و ك فارسی نیستند و عربی هستند و در خط‌های عربی باید به کار برده شوند. بنابراین روشن است که باید شبیه حروف عربی باشند که هستند

اما این دو نویسه بنابر جایگاهی که در یک واژه پیدا می‌کنند - اول وسط و آخر- شکل‌های متفاوتی را به خود می‌گیرند به جدول زیر نگاه کنید؛

همان‌گونه که می‌بینید نویسه‌ی عربی «ي» در دو جایگاه اول و وسط کاملا مانند شکل نویسه‌ی «ی» در همان جایگاه است و نویسه‌ی عربی «ك» در سه جایگاه اولع وسط و چسبانِ آخر مانند نویسه‌ی فارسی «ک» در همان جایگاه است.

به همین دلیل است که واژه‌هایی که با نویسه‌ی «ي» عربی و نویسه‌ی «ك» عربی نوشته شده باشند در جایگاه‌های گفته شده از نظر ظاهری شبیه به نویسه‌های «ی» و «ک» فارسی بوده و قابل تشخیص نیستند.

اما یک برنامه‌ی کامپیوتری این تفاوت را می‌فهمد چرا که همان‌گونه که احتمالا می‌دانید در کامپیوتر همه چیز به صورت اعداد ۰ و ۱ تبدیل می‌شوند تا برای آن قابل فهم باشد. بنابراین شکل ظاهری یکسان یک نویسه ابدا اثری در شناسایی آن برای کامپیوتر ندارد، از آن‌جا که هر نویسه در استاندارد یونیکد، کد (شماره‌ی) یکتایی دارد و با ان شماره است که به کامپیوتر یا یک برنامه‌ی نرم‌افزاری شناسانده می‌شود، این تفاوت برای موتورهای جست‌وجو به آسانی قابل تشخیص است به جدول زیر نگاه کنید؛

این جدول به روشنی نشان می‌دهد که برای یک برنامه‌ی نرم‌افزاری این ۴ نویسه مانند ۴ نویسه (حرف) کاملا متفاوت است و روشن است که واژه‌هایی هم که از ترکیب این ۴ نویسه بوجود آیند اگرچه برای انسان (ما ها) در ظاهر تفاوتی ندارد اما برای کامپیوتر و نرم‌افزارها متفاوت است.

و به همین دلیل است که برای نمونه هنگام جست‌وجوی «کمک» تنها واژه‌هایی که در آن‌ها نویسه‌ی فارسی«ک» وجود دارد به عنوان نتیجه‌ی جست‌جو نمایش می‌یابند و اگر واژه‌هایی مانند «كمك» در متن مورد جست‌وجو باشند نمایش داده نمی‌شوند چون موتور جست‌وجو این دو واژه را یکی نمی‌داند که درست هم هست!

اما چه شده است که این دو نویسه در تخته (صفحه) کلید فارسی آمده است؟

سیستم عامل‌های ویندوز۹۸ اساسا برای زبان فارسی درست نشده بودند، شرکت‌هایی مانند برنا رایانه و … با ایجاد تغییرات کوچکی روی ویندوزهایی که هسته‌ی آن‌ها عربی بود وبندوزهایی را ارایه دادند که قابلیت نوشتن به زبان فارسی را دارا بود. آن‌ها نویسه‌های پ، ژ، گ و چ را به صفحه کلید فارسی افزودند اما حساسیتی بر روی ی و ک فارسی نشان ندادندو احتمالا در نظر نگرفتند که ي و ك، عربی هستند و نیاز به افزودن ی و ک فارسی همچون «گچ پژ» وجود دارد. پس از مدتی آن‌ها برای پوشاندن اشتباه خود دست به اشتباه بزرگ‌تری زدند و فونت‌هایی را طراحی کردند که اگر از آن‌ها در نوشتن ي و ك استفاده می‌شد ظاهر فونت را به شکل ی و ک نشان می‌داد! در صورتی‌که کد نویسه همچنان متفاوت بود.

این اشتباه از سوی کسی جدی گرفته نمی‌شد تا زمانی که ویندوز ۲۰۰۰ به بازار آمد و در آن صفحه کلید فارسی این‌بار از سوی سرکت مایکروسافت و نه شرکت‌های داخلی گنجانده شده بود و جای ي و ك عربی با ی و ک فارسی عوض شده بود. این رخداد بسیار مهم و خوب بود تنها یک اشتباه فاحش از سوی مایکروسافت اتفاق افتاده بود؛ فونت‌هایی که یونیکد بود و فارسی را پشتیبانی می‌کرد مانند Tahoma یا Times new roman و …برای نویسه‌ی «ی» فارسی از ۴ حالتی که در جدول بالا بررسی شد و باید می‌داشت تنها یک حالت داشت . آن هم «ی» تنهایِ آخر بود.

این مشکل باعث می‌شد که نتوان از ی فارسی در بیشتر واژه‌ها استفاده کرد چرا که عملا خوانایی متن را بسیار دشوار می‌کرد. اما ک فارسی چنین مشکلی را نداشت. بنابراین بسیاری تصمیم گرفتند که از ک فارسی استفاده کنند اما از ي عربی به جای ی فارسی استفاده کنند در حقیقت دونقطه‌ی زیر ي عربی را به نمایش ی فارسی تنهای آخر ترجیح دادند. برخی هم برای ی وسط از ي عربی استفاده می‌کردند اما برای آن‌که دو نقطه‌ی ي عربی در حالت تنها نمایش نیابد از ی فارسی استفاده می‌کردند! مانند: کارآفري ن ی

اگر چه پس از آن فونت‌ها اصلاح شد و دلیلی برای استفاده از ي عربی نبود اما به دلیل زیاد بودن محتوی فارسی تولید شده مخصوصا در وب تا آن زمان بسیاری برای جست‌وجوی واژه‌ها از ي عربی استفاده می‌کردند و نتایج جست‌وجو بهتر بود.

با توضیحاتی که دادم و دو مثال بالا عمق دشواری جست‌وجوی یک واژه را که در آن هم ی و ک باشد خواهید فهمید!

قلم و صفحه‌کلید استاندارد را هم برای اطلاعات بیشتر ببینید.

اما اکنون زمان تغییر است، باید شیوه‌هایی را طراحی و توصیه کرد تا تولید محتوای ناخواسته با نویسه‌های ي و ك به کم‌ترین حد خود برسد. و از طرفی واکشی داده‌ها در هنگام جست‌وجو نیز نتایج بهتری را ارایه دهد.

روش‌ها:

باید به این مراحل فکر کرد:

• زمانی که متنی نوشته می‌شود
• زمانی که متن فرستاده می‌شود
• زمانی که متن ذخیره می‌شود
• زمانی که متن واکشی شده و نمایش پیدا می‌کند

۱) در این مرحله دو حالت

• همان فرم شروع به نوشتن کند
• از ویرایشگری خارجی برای نوشتن استفاده کند مانند Word و … و سپس متن نوشته شده را در فرم وبی کپی کند

برای حالت اول راه حل ساده است؛ می‌توان با قرار دادن یک جاوااسکریپت، صفحه کلید فارسی برای فرم گذاشت که در چیدمانش اولا ی و ک در جای درست خود هستند و ثانیا هر ي و ك که تایپ شود در جا به ی و ک تبدیل شود
برای حالت دوم هیچ‌کاری با روش جایزگینی درجا (Real-Time Replacing) نمی‌شه انجام داد. چون وقتی شما متن رو از جایی کپی کنید Client نمی‌تونه پردازشی داشته باشه

نتیجه ۱: این روش جامع و مانع نیست و نمی‌تونه روشی برای رفع مشکل ی و ک باشه با توضیحاتی که دادم اما ایده‌ی گذاشتن یک کیبورد فارسی که مستقل از سیستم عامل بشه فارسی تایپ کرد ایده‌ی خیلی خوبیه که اولین بار در گروه فارسی‌وب شریف و بعد در پرشین‌بلاگ استفاده شد. بنابراین پیشنهاد می‌شه این ادیتور فارسی باشه ولی بدونیم که برای رفع مشکل ی و ک نیست و از اون‌جایی‌که ممکنه کسی بخواهد از «ي» و «ك» هم استفاده کنه جایگزینی اتفاق نیفته و فقط چیدمان استاندارد رعایت شده باشه. (من این روش رو توی سایت خودم به کار بردم)

۲) زمانی که متن فرستاده می‌شود، یعنی قبل از این‌که توی پایگاه داده (database) ذخیره بشه در این مرحله می‌شه پیش از این‌که چیزی توی دیتابیس ذخیره بشه ی و ک رو با یک تابع (Function) درست کرد و بعد ذخیره انجام بشه. تنها مشکلی که این روش داره اینه که باید حتما replace کردن به عنوان گزینه برای کاربر قابل انتخاب باشه چون که در برخی مواقع کاربر می‌خواهد که از نویسه‌ی «ي» و «ك» آگاهانه استفاده کنه مثل همین نوشته و ابنابراین همه‌ی متن‌ها بدون گزینش کاربر هنگام ذخیره شدن نباید جایگزین شوند.
نتیجه‌ی ۲: پیشنهاد می‌شود که به صورت پیش‌فرض برای هر نوشته این قابلیت فعال باشد ولی امکان انتخاب برای کاربر وجود داشته باشد (این روش رو هم توی بانک کارآفرین به کار بردم)

۳) زمانی که متن ذخیره شده است:
پس از این‌که نوشته‌ها ذخیره شد با تابعی کل دیتابیس Seek شده و جایگزینی صورت بگیرد
این روش به عنوان یک راه حل کلی منسوخ شده تقریبا ولی یه جاهایی کاربرد داره هنوز و خوبه که این تابع هم وجود داشته باشه. حالا بگم کجا کاربرد داره: فرض کنید که شما ۶ ساله دارید می‌نویسید و کلی مطلب وجود داره که ی و ک اون عربی نوشته شده با روش‌های گفته شده در بالا باید هر نوشته‌ای رو مستقل باز کرد و ویرایش کرد که کاری است بی دشوار و کاربرپسند (User-friendly) هم نیست. این تابع یه همچین جاهایی کاربرد داره که معمولا هر از چندگاهی مورد استفاده قرار می‌گیره فقط قبل از این‌که جایگزین کنه باید همه‌ی پست‌هایی رو که داره جایگزینی توش انجام می‌شه توی یک فهرست بیاره که Confirm بشه توسط کاربر و البته پیش‌فرضش باید چک مارک خورده باشند همه (این رو توی بخوان.کام انجام دادیم)

۴) زمانی که متن واکشی می‌شود: منظور همون جست‌وجو هست بیشتر با فرض این‌که همه‌ی کارهای بالا انجام شده باشه با این‌حال شدیدا پیشنهاد می‌کنم که تابعی نوشته بشه برای جست‌وجو که ی و ي – و ک و ك دو بدو با هم Or بشوند و همه‌ی نتایج نشان داده بشه که کاملا مستقل از این‌که کاربر چی تایپ می‌کنه هوشمندانه جست‌وجو انجام بشه به صورت پیش‌فرض و گزینه بده باز به کاربر که با تیک بتونه نا فعال کنه اون رو (من این روش رو برای گوگل اون موقع که بتا تستر جی‌میل بودم فرستادم که فکر کنم خوششون هم اومد سایت علیرضا هم تو سایت پارسییک تقریبا همچین کاری رو انجام داده)
روش دادن گزینه تایپ ي و ك توی فرم جست‌وجو هم پیشنهاد نمی‌شه و همینی که بالا گفتم بهتر و کامل‌تر است.

دست‌آوردهای پایانی:
• یک جاوا اسکریپت برای textarea که به صورت کاربرپسندی بشه لودش کرد مثل ایده‌ی htmlarea یا تگ id lang=fa من دیدم بعضی جاها برای صفحه کلید فارسی مستقل از یسیتم عامل rtl هم که باشه
• یک جاوا اسکریپت برای input form ها مثلا برای جست‌وجو یا فیلد نام و … که دوباره خودش لود بشه و مستقل بشه فارسی نوشت rtl فراموش نشود(من این دو تا رو بگردم فکر کنم دارم)
• یک عدد تابع با نام مثلاPost ReplaceFa Function پیش از ذخیره‌ی متن که پیش‌فرض تو هر نوشته‌ای فعال باشه ولی همه‌جا با یک Check mark بشه نافعالش کرد توی پست توی کامنت و ….
• یک تابع با نام ReplaceFa Function برای جایگزینی پس از ذخیره شدن
• یک تابع هم برای این‌که فرقی بین ي و ی و ک و ك هنگام جست‌وجو نباشه و در حقیقت or بشوند این ۴ تا نویسه ۲ به ۲

پیوندهای مفید رو بعدا اضافه می‌کنم الان کپک زدم :D

معمولا برای نمایش نوشته‌های بلند، بخشی از نوشته رو تو صفحه‌ی اول نشون می‌دهند و برای دیدن همه‌اش باید روی یک لینکی کلیک کرد. یکی از فرق‌هایی که جوملا با وردپرس داره اینه‌که تو جوملا برای این‌کار تو بخش وجود داره برای نوشتن که اون تیکه از نوشته رو که می‌خواهیم نشون داده بشهع اون‌جا می‌نویسیم و بقیه‌ی نوشته رو تو بخش دوم، توی وردپرس ۳ تا کار می‌شه کرد:

روش ۱: نوشته رو بنویسی و با یک دستوری نوشته رو علامت‌گذاری کنی که از اون‌جا به بعد تو صفحه‌ی اول نمایش پیدا نکنه
روش ۲: یک تابعی رو توی نما به کار ببری که خودش خودبه‌خود فلان تا کلمه‌ی اول نوشته رو نشون بده
روش ۳: خلاصه‌ای جدا از اول نوشته رو هم نشون بده

به نظرم وردپرس بهتره دیدگاهش تو این موضوع چون نرم‌تر و منعطف‌تره افزونه‌ای هم وجود داره که خیلی گزینه داره برای دلخواه کردن و تنظیمات بیشتر این تاب. من خودم این افزونه رو به کار بردم.

از یک نظر دیگه هم باز وردپرس بهتره چون صرفا با افزودن یک دستور می‌شه متن رو ۲ تیکه کرد و هیچ نیازی نیست که دو بار یه ویرایشگر لود بشه که خودش سرعت آمدن محیط نگارش رو توی جوملا کم می‌کنه و صفحه رو سنگین می‌کنه

بالاخره تصمیم گرفتم که دسته‌ها رو از برچسب‌ها جدا کنم، دلیل اصلیش مناسب نبودن روش ساخت دسته و کاربرپسند‌تر بودن افزونه‌ی برچسب‌گذاری بود. دلیل بعدی هم از کارکرد نداشتن RSS ها با زیاد شدن و دراز شدن دسته‌ها بودش. با این تغییر برچسب‌ها زیر هر نوشته و توی ابرچسب نمایش داده می‌شوند ولی دسته‌بندی‌های کلی‌تری وجود داره کنار برگه‌ی وب‌نامه که برای نشان دادن بخش‌های کلی کاربرد داره

برای سامان دادن به کارهایی که مونده یه ToDO List می‌‌خواستم که سه تا پیدا کردم؛

• Our Todo List
• ToDo plugin for Wordpress
• todo-plugin

ToDo plugin for Wordpres از همش بهتر بود به نظرم امکاناتش هم بیشتر بود و از همه مهم‌تر این‌که تازه‌تر از بقیه هم بود، تازگی پلاگین‌ها یه خوبی داره یه بدی، خوبیش اینه که چون تازه است پس با نسخه‌های جدید چیزی که بهش پلاگ می‌شه مثلا این‌جا وردپرس سازگاره و از طرفی پشتیبانیش تا مدت زمان زیادی قطع نمی‌شه. بدیش هم اینه که تازه است و جوابش رو پس نداده و باید خطر (ریسک) کرد

همه چیز ساده‌تر از اون چیزی که فکر می‌کنی وجود داره از شیر مرغ تا جون آدمیزاد. اما خیلی پراکنده است و خوب هم ارایه نشده، وقتی سازماندهی جوملا رو با وردپرس بخواهی مقایسه کنی وردپرس در برابرش هیچی نیست. دلیل دارم؛ تو سایت جوملا یک بخشی هست برای برنامه‌نویس‌ها که همه‌ی امکانات لازم رو براشون رایگان فراهم کرده، فضای مناسب، تاریخچه، مستند‌سازی، ذخیره‌ی فایل‌ها، خطایاب و … خوب این باعث می‌شه که هرکسی بخواهد کاری کنه بیاد اون‌جا از طرفی برای همه‌ی افزونه‌ها (plugins) قابلیت نظردهی وجود داره، کاربرها می‌تونند نظر بنویسند و امتیاز بدهند. دسته‌بندی خیلی جامعی هم وجود داره. با این همه از این وردپرس انصافا فسقلی این همه کار در نگاه اول بر نمی‌یاد! واقعا اگه یه سامان‌دهی درست بشه پلاگین‌های وردپرس و چیزی شبیه همون سیستم جوملا تو سایت رسمی وردپرس بگذارند خیلی عالی می‌شه

1. می‌تونید از اضافه شدن نظرات جدید با ایمیل آگاه بشی
2. می‌تونید از شکلک استفاده کنید
3. می‌تونید وقتی دارید نظرتون رو می‌نویسید پیش‌نمایشش رو پایین جایی که می‌نویسید ببینید
4. خیلی سریع‌تر نظرتون پست می‌شه
5. برای هر نوشته می‌شه عنوان نظردهی رو هوض کرد